نيست ، مگر آنكه ملائكه در آن دخالتى دارند ، و يك يا چند فرشته ، موكل و مامور آنند ، اگر آن حادثه فقط يك جنبه داشته باشد يك فرشته ، و اگر چند جنبه داشته باشد چند ملك موكل بر آنند . و دخالتى كه دارند تنها و تنها اين است كه امر الهى را در مجرايش به جريان اندازند ، و آن را در مسيرش قرار دهند ، هم چنان كه قرآن در اين باره فرموده : « لا يَسْبِقُونَه بِالْقَوْلِ وَهُمْ بِأَمْرِه يَعْمَلُونَ » « 1 » . صفت دومى كه از ملائكه در قرآن و حديث آمده اين است كه : در بين ملائكه نافرمانى و عصيان نيست ، معلوم مىشود ملائكه نفسى مستقل ندارند ، و داراى اراده اى مستقل نيستند ، كه بتوانند غير از آنچه كه خدا اراده كرده اراده كنند ، پس ملائكه در هيچ كارى استقلال ندارند ، و هيچ دستورى را كه خدا به ايشان تحميل كند تحريف نمىكنند ، و كم و زيادش نمىسازند ، هم چنان كه فرمود : « لا يَعْصُونَ اللَّه ما أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ » « 2 » . صفت سوم اينكه : ملائكه با همه كثرتى كه دارند ، داراى مراتب مختلفى از نظر بلندى و پايينى هستند بعضى ما فوق بعضى ديگر ، و جمعى نسبت به ما دون خود آمرند ، و آن ديگران مامور و مطيع آنان ، و آنكه آمر است به امر خدا امر مىكند ، و حامل امر خدا به سوى مامورين است ، و مامورين هم به دستور خدا مطيع آمرند ، در نتيجه ملائكه به هيچ وجه از ناحيه خود اختيارى ندارند ، هم چنان كه قرآن كريم فرموده : « وَما مِنَّا إِلَّا لَه مَقامٌ مَعْلُومٌ » « 3 » و نيز فرموده : « مُطاعٍ ثَمَّ أَمِينٍ » « 4 » و نيز فرموده : « قالُوا ما ذا قالَ رَبُّكُمْ قالُوا الْحَقَّ » « 5 » . صفت چهارم اينكه : ملائكه از آن جا كه هر چه مىكنند به امر خدا مىكنند ، هرگز شكست نمىخورند ، به شهادت اينكه فرموده : « وَما كانَ اللَّه لِيُعْجِزَه مِنْ شَيْءٍ فِي السَّماواتِ وَلا فِي الأَرْضِ » « 6 » و از سوى ديگر فرموده : « وَاللَّه غالِبٌ عَلى أَمْرِه » « 7 » و نيز فرموده : « إِنَّ اللَّه بالِغُ أَمْرِه » « 8 » از اين جا روشن مىشود ملائكه موجوداتى هستند كه در وجودشان منزه از ماده

--> ( 1 ) در سخن از او پيشى نمىگيرند ، و به امر او عمل مىكنند . سوره انبياء ، آيه 27 . ( 2 ) خدا را در آنچه امرشان كند نافرمانى نمىكنند . سوره تحريم ، آيه 6 . ( 3 ) هيچ يك از ما نيست مگر آنكه مقامى معلوم دارد . سوره صافات ، آيه 164 . ( 4 ) فرمانده فرشتگان و امين وحى است . سوره تكوير ، آيه 21 . ( 5 ) پرسيدند : پروردگارتان چه گفت ؟ گفتند : حق گفت . سوره سبأ ، آيه 23 . ( 6 ) خدا هرگز چنين نبوده كه چيزى در آسمانها و زمين او را عاجز كند . سوره فاطر ، آيه 44 . ( 7 ) خدا بر امر خود مسلط است . سوره يوسف ، آيه 21 . ( 8 ) خدا كار خود را به انجام خواهد رسانيد . سوره طلاق ، آيه 3 .